Czy Jezus nazwał swoją Matkę błogosławioną?

„A gdy on to mówił, pewna kobieta spośród zgromadzonych powiedziała do niego donośnym głosem: Błogosławione łono, które cię nosiło, i piersi, które ssałeś! On zaś odpowiedział: Błogosławieni [są] raczej ci, którzy słuchają słowa Bożego i strzegą go”. (Łk 11:27-28, Uwspółcześniona Biblia Gdańska).

To uwspółcześnione wydanie Biblii Gdańskiej jest reprezentacyjne dla innych tłumaczeń protestanckich. Czytając je można odnieść wrażenie, że według Pana Jezusa macierzyństwo Mojej Matki to nic wielkiego. Prawdziwie wielkie jest słuchanie słowa Bożego i zachowywanie je. A zatem katolicy, widzicie, że Pan Jezus nie wywyższa swojej Matki, jak wy to czynicie. Zresztą potwierdzenie tego znajdziecie innym miejscu Ewangelii:

„A tłum siedział wokół niego. I powiedzieli mu: Oto twoja matka i twoi bracia są przed domem i szukają cię. Lecz on im odpowiedział: Któż jest moją matką i moimi braćmi? A spojrzawszy po tych, którzy siedzieli wokół [niego], powiedział: Oto moja matka i moi bracia! Kto bowiem wypełnia wolę Boga, ten jest moim bratem, moją siostrą i [moją] matką”. (Mk 3:32-35, Uwspółcześniona Biblia Gdańska).

Czyżby mieli rację protestanci? A jednak nie jest tak, że Pan wyrzeka się swojej Matki. Taka interpretacja to  przypisywanie Mu grzechu.  Ani nie chce On powiedzieć, że Boże macierzyństwo Maryi nie jest czymś wielkim. Doskonale tłumaczy to św. Augustyn. Poniżej wklejam fragment jego kazanie, który jest częścią dzisiejszą Liturgii Godzin:

Zastanówcie się, proszę, nad słowami, które powiedział Chrystus Pan, wyciągając rękę ku swoim uczniom: "Oto moja matka i moi bracia", oraz: "Kto pełni wolę Ojca mego, który Mnie posłał, ten Mi jest bratem, siostrą i matką". Czyż więc Maryja Dziewica nie pełniła woli Ojca? Czyż nie pełniła woli Ojca Ta, która w wierze zaufała, w wierze poczęła, która została wybrana, aby z Niej się narodziło dla nas, ludzi, zbawienie, która została stworzona przez Chrystusa pierwej, zanim Chrystus w Niej został stworzony? Ależ tak! Najświętsza Maryja w doskonały sposób wypełniała wolę Ojca. Dlatego ważniejszą sprawą było dla Maryi, że się stała uczennicą Chrystusa, niż to, że była matką Chrystusa. Szczęśliwszym było, że stała się uczennicą Chrystusa, niż to, że była Jego matką. A zatem Maryja była błogosławioną, ponieważ zanim zrodziła Nauczyciela, wcześniej nosiła Go w swoim łonie.

Zobacz, czy nie jest tak, jak mówię. Kiedy Pan otoczony rzeszą ludzi przechodził czyniąc niezwykłe cuda, pewna niewiasta wykrzyknęła: "Szczęśliwe, błogosławione łono, które Cię nosiło". Pan zaś pouczając, aby nikt nie upatrywał szczęścia w ciele, cóż wtedy odpowiedział? "Raczej ci są błogosławieni, którzy słuchają słowa Bożego i strzegą go". A zatem Maryja jest błogosławiona, ponieważ słuchała słowa Bożego i strzegła go. Bardziej strzegła prawdy w sercu niż ciała w łonie. Chrystus jest Prawdą, Chrystus jest Ciałem. Chrystus Prawda jest w sercu Maryi, Chrystus Ciało jest w Jej łonie. Być w sercu znaczy więcej niż być w łonie.

Maryja jest święta, jest błogosławiona. Ale Kościół bardziej. Dlaczego? Bo Maryja jest cząstką Kościoła, jest członkiem świętym, najwspanialszym, najwznioślejszym, ale jednak członkiem całego Ciała. Jeśli zaś cząstką całego ciała, to oczywiście czymś więcej jest całe ciało niż jego cząstka. Pan jest Głową, cały zaś Chrystus, to zarazem Głowa i Ciało. Krótko mówiąc: Mamy Bożą Głowę, mamy Boga jako Głowę.

A zatem, umiłowani, uważajcie na samych siebie: wy również jesteście członkami Chrystusa, wy jesteście ciałem Chrystusa. Pamiętajcie, w jaki sposób się stajecie tymi, o których Chrystus mówi w słowach: "Oto matka moja i bracia moi". W jakiż sposób możecie się stać matką Chrystusa? "Kto słucha i pełni wolę Ojca mego, który jest w niebie, ten Mi jest bratem, siostrą i matką". Mówię dobrze: bracia, dobrze mówię: siostry, ponieważ istnieje jedno dziedzictwo. Dlatego Chrystus będąc Jednorodzonym, w swym miłosierdziu nie chciał być jedynym; chciał, abyśmy byli dziedzicami Ojca, a współdziedzicami Jego samego. (Św. Augustyn, kazanie 25, 7-8, za: http://brewiarz.pl/xi_14/2111/godzczyt.php3 ).

Bardzo głęboki i piękny wykład. Maryja jest błogosławiona, ponieważ jest Matką Pana, ale jeszcze bardziej, ponieważ rozważała słowa Pana i według nich żyła. Wykład Augustyna jest piękny, ale czy ma podstawy w tekście biblijnym? Tak, przyznają to sami protestanci. Bo wyjaśniając w słownikach biblijnych znaczenie użytego w Łk 11, 28 greckiego słowa μενοῦν obok znaczenia „on the contrary” – „raczej, wręcz przeciwnie”, podają również „indeed”[1] – „owszem”. I dlatego słusznie właśnie w ten sposób oddaje ten werset Biblia Tysiąclecia:

„Gdy On to mówił, jakaś kobieta z tłumu głośno zawołała do Niego: «Błogosławione łono, które Cię nosiło, i piersi, które ssałeś». Lecz On rzekł: «Owszem, ale przecież błogosławieni [są] ci, którzy słuchają słowa Bożego i zachowują je»”. (Łk 11:27-28).

czy trochę inaczej, ale doskonale zachowując ten sens, Biblia Poznańska:

„Kiedy On to mówił, jakaś kobieta z tłumu powiedziała głośno do Niego: - Szczęśliwe łono, które Cię nosiło, i piersi, które ssałeś. On zaś rzekł: -To prawda, ale tym bardziej szczęśliwsi są ci, którzy słuchają słowa Bożego i strzegą go”.

Tak samo zresztą zostało to słowo przetłumaczone w protestanckiej (nie-uwspółcześnionej) Biblii Gdańskiej z roku 1632:

„I stało się, gdy on to mówił, że wyniósłszy głos niektóra niewiasta z ludu, rzekła mu: Błogosławiony żywot, który cię nosił, i piersi, któreś ssał! Ale on rzekł: Owszem błogosławieni są, którzy słuchają słowa Bożego i strzegą go”.

---

[1] 4814  μενοῦν

• μενοῦν (also μὲν οὖν) Lk 11:28 (for negative s. οὐ μὲν οὖν) and μενοῦνγε (also μενοῦν γε), particles used esp. in answers, to emphasize or correct (B-D-F §450, 4; Rob. 1151f), even—contrary to earlier Gk. usage—at the beginning of a clause (Phryn. 342 Lob. [322 R.]) rather, on the contrary (Soph., Aj. 1363; Pla., Crito 44b; X., Cyr. 8, 3, 37) Lk 11:28 v.l. Indeed Ro 10:18. ἀλλὰ μενοῦνγε more than that Phil 3:8. μενοῦνγε σὺ τίς εἶ … ; on the contrary, who are you … ? (or, who in the world are you to [take issue with God]?) Ro 9:20. —M-M. (Walter Bauer, Frederick William Danker, “A Greek-English Lexicon of the New Testament and other Early Christian Literature”, third edition, (BDAG). Podkreślenie moje - wskazuje ono na to, że według autorów tego słownika takie znaczenie („indeed” – „owszem”) ma to słowo  w interesującym nas wersecie).

"Pomoc przeciw nieprzyjaciołom Twoim czyli jak chwalić Maryję i bronić Jej godności"

Publikację Sławomira Zatwardnickiego, „Pomoc przeciw nieprzyjaciołom Twoim czyli Jak chwalić Maryję i bronić Jej godności”, Wydawnictwo M, Kraków, 2014, przeczytałem z dużym zainteresowaniem. Jednak, ponieważ nie da się jej czytać jak powieści, lekturę podzieliłem na małe porcje, tak by móc zatrzymać się nad przeczytanymi treściami, rozważyć je i przyjąć nie tylko umysłem, ale i sercem. I wydaje się, że tak jest najlepiej, bo recenzowane dzieło napisane jest nie tyle chłodnym rozumem teologa, ile gorącym sercem syna kochającego Matkę. Trzeba je zatem czytać tak, jak zostało napisane: rozumem oświeconym wiarą oraz sercem rozpalonym miłością do Maryi.
W pięćdziesięciu rozdziałach Autor systematycznie odpiera zarzuty skierowane przeciwko katolickiej doktrynie maryjnej i kultowi, jaki Kościół katolicki oddaje NMP. Jego książka adresowana jest nie tylko do antykatolików rzucających owe oskarżenia, ale przede wszystkim do katolików, którzy czczą Maryję i chcą to czynić nadal, ale z różnych powodów borykają się z wątpliwościami, czy oddając cześć Matce nie „okradają” Jej Syna z należnej Mu czci. Jest też wartościową pomocą dla tych, którzy chcą pozyskać innych dla Kościoła i dla Maryi, ale brak im argumentów. „Pomoc przeciw nieprzyjaciołom Twoim” wychodzi naprzeciw wszystkim tym oczekiwaniom.

Absolwent wrocławskiego Papieskiego Wydziału Teologicznego odwołuje się w niej do Pisma św., do Tradycji, nauki Kościoła, a także do przemyśleń świętych zakochanych w Bogurodzicy, którzy swoim poznaniem Maryi wyprzedzali epokę, w której żyli, a w pewnym sensie także ortodoksję. Chociaż lepiej może byłoby powiedzieć, iż wobec trudności wyrażenia odkrytej prawdy o Niepokalanej Matce Boga w języku teologicznej prozy, uciekali się oni do środków wyrazu stosowanych w poezji. Autor „Pomocy przeciw nieprzyjaciołom Twoim” przejmuje po części ten sposób pisania. Jego ulubioną figurą jest oksymoron, tak chętnie używany przez Romana Brandstaettera w powieści „Jezus z Nazaretu”. Zaś upodobaniem do paradoksu i ironii przypomina jednego z największych apologetów katolickich – Chestertona. Podobnie jak on, Autor przejawia subtelne poczucie humoru, często wywołując u czytelnika nie tyle głośny śmiech, co raczej pełen refleksji uśmiech. Dzięki temu recenzowane dzieło zyskuje swoisty koloryt, a przy tym i powagę, która jednak nie przygniata. Lektura staje się w ten sposób tyleż przyjemna co budująca.

Najnowsza publikacja „teologa i apologety w wersji pop”, jak jej Autor mówi o sobie, zajmuje pozycję na styku twórczości naukowej i popularnej. Można sądzić, że chciał przez to dotrzeć zarówno do ludzi mających przygotowanie teologiczne, jak i do apologetów amatorów i w ogóle do wszystkich zainteresowanych tą tematyką. Mimo swej niewątpliwej wartości, książka nie jest wolna od pewnych braków. Najpoważniejszym z nich, moim zdaniem, jest ten na str. 191, gdzie Autor tak wiernie oddaje żywy charakter dyskusji z inaczej myślącymi, że aż zachowuje w niej pejoratywne określenia adwersarzy, które zdarzają się w ferworze dyskusji na żywo. Innym błędem, tym razem teologicznym, jest stwierdzenie, że Jezus w pierwszych latach swego ziemskiego życia „przede wszystkim od swojej Matki uczył się wierzyć” (str. 129). Jest ono do zaakceptowania tylko wtedy, jeśli słowu „wierzyć” nadamy szersze znaczenie niż to, które stosuje się do wiary wierzących w Jezusa Chrystusa. Bo nie możemy mówić o wierze Jezusa tak, jak mówimy o wierze Jego wyznawców; wierzący w Niego pielgrzymują drogą wiary, On zaś „postępował dzięki widzeniu” (por. 2 Kor 5, 7). Mimo tych zastrzeżeń, połączenie przez Autora twórczości naukowej z popularną trzeba uznać za udane. „Pomoc przeciw nieprzyjaciołom Twoim” jest zrozumiała dla laików i interesująca dla zawodowych teologów.

Recenzowana publikacja jest w pewnym sensie „tomikiem apologetycznej poezji”, ale przecież nie tylko tym. To także „kryminał”, w którym mamy do czynienia ze „śledztwem poszlakowym”. Bo Maryja, choć obecna w Piśmie św., i to już od pierwszych stron, pojawia się w sposób tak dyskretny, że aż ukryty, rzekłby ktoś, tak że łatwo Jej nie zauważyć. W Starym Testamencie jest obecna przez subtelne aluzje czy zapowiedzi, które wypełnią się w Niej wiele wieków później. Dlatego trzeba czytać je niejako pomiędzy linijkami wersetów biblijnych, żeby odkryć Tę, która jest niczym „gołąbka ukryta w zagłębieniach skały” i prosić Ją wraz z autorem Pieśni nad Pieśniami: „Ukaż mi swą twarz, daj mi usłyszeć swój głos!” (Pnp 2, 14). W Nowym Testamencie Maryja towarzyszy swojemu Synowi. Jest ukazana w najważniejszych momentach Jego życia i przy narodzinach Kościoła. Ale dopiero ostatnia Księga w słynnej wizji Niewiasty obleczonej w słońce ukazuje Jej wywyższenie.

Pod tym względem publikacja „Pomoc przeciw nieprzyjaciołom Twoim” jest podobna do Pisma św.: Jej Autor zostawił najlepsze na koniec. Ostatni rozdział „A jednak: Maryja jest Bogiem!” jest czymś więcej niż tylko apologetyką – obroną godności Matki Pana. W nim w sposób pozytywny ukazuje ostateczne konsekwencje i cel wcielenia Syna Bożego, jakim jest przebóstwienie człowieka. Jest to tak oszałamiająca perspektywa, że przyjmowana jest ona z rezerwą nawet przez wierzących, którzy wolą mówić: „Bóg stał się człowiekiem, aby ludzie stali się bardziej ludzcy”. Dobrze, że S. Zatwardnicki przypomniał tę głoszoną już przez Ojców Kościoła naukę o przebóstwieniu: „Bóg stał się człowiekiem, aby ludzie stali się bogami”. To, co w wierzących jest zadatkiem i wciąż dokonującym się procesem, w Matce Pana zostało już zrealizowane w całej pełni. Dlatego tak ważnym jest dostrzeżenie w Niej nie tylko pomocy i przewodniczki na drodze wiary, ale także znaku ukazującego nam wielkość naszego powołania.

Publikacja S. Zatwardnickiego wypełnia pewną lukę na polskim rynku wydawniczym. Wychodzi ona także naprzeciw moim osobistym poszukiwaniom pozycji apologetycznej poświęconej specyficznie obronie NMP. Jestem bardzo wdzięczny Autorowi za trud włożony w jej napisanie. Recenzowana książka jest rzeczywiście tym, co obiecuje jej tytuł: pomocą przeciw nieprzyjaciołom podważającym cześć do NMP. Czytelnik dzięki jej lekturze nie tylko pozbywa się wątpliwości dotyczących kultu Matki Pana w Kościele katolickim, ale ponadto zostaje zachęcony do ufnego uciekania się do Niej we wszelkich potrzebach oraz do naśladowania Jej. Bo Maryja w pełni poddała się woli Bożej, a przez to w Niej, jako pierwszej, w pełni urzeczywistnił się cel stworzenia, jakim jest przebóstwienie. A przecież „pragnienie przebóstwienia istnieje w sercu człowieka od początku – zostało zaszczepione przez Boga” – powtarza Autor za kardynałem Józefem Ratzingerem. W Maryi zostało ono w pełni spełnione. Publikacja S. Zatwardnickiego pomaga nam zrozumieć, że jeśli chcemy dotrzeć tam, gdzie Ona już jest, to dobrze jest mieć Ją przed oczami jako „znak niezawodnej nadziei i pociechy”, abyśmy w naszym życiu z wiary nie ustali ani nie zbłądzili, ale wytrwale i bez wahania szli za Tą, która w pielgrzymce wiary nam przewodzi. (Tekst ukazał się w miesięczniku "Katecheta", nr 10/2014)